HONOROWY PATRONAT PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ANDRZEJA DUDY

Biografia

Karol Kurpiński (1785 - 1857)

Najwybitniejszy polski kompozytor wczesnego romantyzmu przed objawieniem się gwiazdy Fryderyka Chopina. Genialny dyrygent, wieloletni dyrektor sceny operowej w Teatrze Narodowym (później Wielkim). Niezwykle sprawny organizator życia muzycznego oraz wzbudzający szacunek pedagog. Autor ponad stu sześćdziesięciu kompozycji, w tym dwudziestu czterech oper, sześćdziesięciu partytur instrumentalnych, dziesiątek okolicznościowych kantat i orkiestrowych lub fortepianowych polonezów, twórca kilkunastu dzieł religijnych, ponad czterdziestu pieśni, w tym ośmiu pieśni powstańczych, które śpiewała polska ulica i powstańcze barykady.

Karol Kurpiński to również żarliwy patriota, ale i twardo stąpający po ziemi pragmatyk, który nie wzgardził stanowiskiem nadwornego kapelmistrza władcy Królestwa Polskiego – cara Rosji. Wielbiciel księcia Józefa Poniatowskiego, którego opiewał aż w trzech utworach, a którego pomniki postawione w Lipsku nieopodal miejsca śmierci narodowego bohatera oglądał z najwyższym wzruszeniem. Niezupełnie nieczuły na kobiece wdzięki, 42 lata wytrwał u boku jedynej żony – aktorki i śpiewaczki Zofii z Brzowskich. Członek kilku lóż wolnomularskich, serdeczny znajomy wielu wpływowych postaci ówczesnego europejskiego życia intelektualnego i kulturalnego, w tym Stanisława Staszica, Juliana Ursyna Niemcewicza i Carla Marii von Webera. Artysta bezkompromisowy i niezwykle odważny: gdy zachodziła potrzeba ryzykował niebezpieczne konflikty nawet z zamieszczoną w obsadzie wykonawców swojego koncertu rozkapryszoną metresą rosyjskiego władcy.

Karol Kurpiński był synem organisty z Włoszakowic, a w zakresie kompozycji genialnym samoukiem. Nadzwyczajny talent 25-letniego artysty z fenomenalną intuicją, wychwycił legendarny dyrektor Teatru Narodowego Wojciech Bogusławski, który zatrudnił młodzieńca na stanowisku drugiego – po Józefie Elsnerze – dyrygenta. Od tego momentu Kurpiński zaczął błyskawicznie wyrastać na najważniejszą postać polskiego życia muzycznego, decydującą praktycznie o wszystkich jego kluczowych aspektach przez następne 3 dekady. Jako płodny i nieustannie – szczególnie w dziedzinie muzyki scenicznej – eksperymentujący kompozytor oraz charyzmatyczny dyrygent, prawdziwy postrach mniej utalentowanych muzyków, narodową scenę operową wyniósł na artystyczny poziom, który po jego wymuszonym odejściu w 1840 roku dla tego teatru okazał się już potem nieosiągalny co najmniej do końca XIX wieku.

Jako twórca 24 oper (m.in. Pałacu Lucypera, Jadwigi, królowej Polski, Zabobonu, czyli Krakowiaków i Górali) Kurpiński szybko i trafnie rozpoznał dramaturgiczny geniusz Mozarta i Rossiniego. Jednak nie kopiował bezkrytycznie ich stylu, lecz – jak na romantyka przystało – próbował przełamywać zastane konwencje operowe dzięki stosowaniu rytmiki i melodyki typowej dla polskich tańców narodowych. Do wybitnych osiągnięć Kurpińskiego należą też kompozycje religijne, w tym odkryta niedawno przez Piotra Jeglińskiego Msza z 1826 roku, dedykowana wybitnemu niemieckiemu kompozytorowi, pianiście i dyrygentowi Janowi Baptyście Cramerowi. Po 1840 roku, kompozytor, zmuszony przez wrogich mu decydentów do przejścia na emeryturę, egzystował w swoim warszawskim mieszkaniu przy ulicy Żelaznej 91, trzymając się raczej na uboczu życia muzycznego.

Karol Kurpiński, któremu w ostatnich dziesięcioleciach poświęcono kilka cennych książek i studiów, wciąż nie cieszy się wśród potomnych takim uznaniem, na jakie zasługuje. Za symptomatyczny można uznać fakt, że w pionierskiej monografii muzyki polskiej pierwszej połowy XIX wieku (z 2014 roku) nie poświęcono mu dostatecznie dużo uwagi, choć znalazło się w niej miejsce na całe rozdziały omawiające twórczość Elsnera czy Dobrzyńskiego.

Fragmenty biografii Karola Kurpińskiego zostały zaczerpnięte z książki “Karol Kurpiński i romantyczna Europa” autorstwa Marcina Gmysa, profesora Katedry Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Książka ukaże się nakładem wydawnictwa Editions Spotkania.

Premiera książki odbędzie się podczas Gali.